In der Literatur zu sozialen Bewegungen geht es bei der Strategie der Massenmobilisierung um eine Reihe von Strategien, die auf riesigen Versammlungen, massiver physischer Präsenz und symbolisch-materiellem Druck der Bevölkerung basieren, um die politische Ordnung zu knacken. Bei dieser Strategie wird die Ansammlung von Menschen mit der Ansammlung von Macht gleichgesetzt, und man geht davon aus, dass die Unterdrückungskräfte angesichts einer sehr großen Menschenmenge machtlos oder zögerlich werden.
Diese Annahmen werden aber mittlerweile stark kritisiert. Es ist klar, dass eine große Menschenmenge eine symbolische Funktion haben kann, um die Moral der Demonstranten zu stärken, aber eine große Menschenmenge bedeutet nicht automatisch mehr Macht. Politische Macht braucht eine effektive und flexible Organisation und Struktur, Taktiken und Strategien; eine große Menschenmenge lässt sich nicht so einfach lenken, und die Umstände können unerwartete und unkontrollierbare Auswirkungen auf sie haben.
Da diese Taktik mit minimaler Ordnung funktioniert und sich auf die Anzahl der Menschen sowie kollektive Emotionen und Gedanken stützt, können selbst kleine Störungen (informativ, kommunikativ, physisch-psychologisch usw.) einen Dominoeffekt auslösen, den Zusammenhalt zerstören und letztendlich zum Scheitern der gesamten Taktik führen. Andererseits teilen viele Menschen kein klares gemeinsames Ziel, keine einheitliche Vorstellung vom nächsten Schritt und keine gleiche Risikobereitschaft.
In Krisenzeiten führt diese Heterogenität zu Verwirrung und Uneinigkeit. Aus strategischer Sicht muss eine effektive Kraft in der Lage sein, rechtzeitig die Richtung zu ändern, anzuhalten, voranzukommen und sich zurückzuziehen. Eine Massenbewegung ist jedoch in unterschiedlichem Maße zustimmungsabhängig, die Entscheidungsfindung verläuft langsam, emotionale Reaktionen werden verstärkt, sodass diese Strategie nur eine geringe Flexibilität aufweist und nur einmal angewendet werden kann.
Im Wesentlichen setzt diese Strategie auf einen Höhepunkt und geht davon aus, dass sich alles ändern wird, wenn die Straßen einmal voll sind. Da diese Strategie jedoch an einen bestimmten Zeitrahmen gebunden ist, kann sie nicht unbegrenzt wiederholt werden (ihr Schockeffekt nimmt mit jeder Wiederholung ab) und sie verträgt keinen Stress, da die Mobilisierung der Menschen jedes Mal schwieriger wird als zuvor und sie schnell nachlässt, wenn sie verschoben oder gestoppt wird. In der Praxis kommt es, wenn dieser Höhepunkt nicht eintritt, zu einer starken psychologischen Erosion und zu physischen menschlichen Kosten, denn die Kosten für die Niederschlagung einer Massenmobilisierungstaktik sind viel höher als die Kosten für das Scheitern kleinerer Proteste und können zur Erschöpfung der Fähigkeit zum kollektiven Handeln führen. All dies, während die derzeitigen Regierungen bereit sind, diesen bestimmten Moment zu kontrollieren, basierend auf den Erfahrungen mit Revolutionen und klassischen Bewegungen.
Eine weitere falsche Annahme in Bezug auf den Höhepunkt ist, dass die Kräfte der Unterdrückung angesichts einer großen Menschenmenge den Willen der Mehrheit verstehen und sich den Reihen des Volkes anschließen werden. Aber die Kräfte der Unterdrückung, insbesondere in unserem Land Iran, wo jetzt alles klar und transparent ist, sind sich des Willens der Mehrheit des Volkes voll bewusst und müssen ihn nicht offen auf den Straßen sehen, um daran zu glauben. Unser Volk kann diesen gierigen und inkompetenten Militärs, denen es an den grundlegenden menschlichen Werten des Denkens und Fühlens mangelt, nichts versprechen, was über ihre aktuellen Interessen hinausgeht. Deshalb werden sie auf keinen Fall zu dem Schluss kommen, dass es in ihrem besten Interesse ist, sich mit dem Volk zusammenzuschließen. Die meisten von ihnen haben auch das Blut der Menschen an ihren Händen und sehen für sich selbst keinen Weg zurück. Tatsächlich sind die Militärs selbst der Hauptfeind unseres Volkes, und wir müssen planen, organisieren und daran arbeiten, sie zu besiegen. Wir können das Militär nicht bitten, dabei zu helfen, Politiker zu stürzen, weil die Militärklasse selbst, wie eine Mafia-Sicherheitsbande, die gesamte politische und wirtschaftliche Macht innehat.
Es sollte auch beachtet werden, dass die Konzentration der Bevölkerung das Risiko von menschlichen Opfern erhöht, besonders wenn wir es mit einer Regierung zu tun haben, die keine Skrupel hat, Massenmord zu begehen. Unter solchen Umständen bedeutet die Einladung von einer Million Menschen zu einer Massenprotestaktion, Entscheidungen über das Leben und die Sicherheit einer großen Anzahl von Menschen zu treffen, ohne die Folgen vollständig kontrollieren zu können. Bei dieser Strategie werden Individuen auf eine Masse von Menschen und eine Zahl reduziert. Aus dieser Perspektive kann die Strategie der Massenmobilisierung als gleichwertig mit der veralteten und unmoralischen Kriegsstrategie der „menschlichen Welle” angesehen werden, bei der Menschenleben als Werkzeug benutzt werden, indem sie entwertet werden. Es ist erwähnenswert, dass die freiwillige und enthusiastische Beteiligung von Einzelpersonen an der Umsetzung dieser Strategie ihre moralische Belastung nicht verringert, da im Iran-Irak-Krieg das iranische Volk offenbar bereitwillig in den Krieg gezogen ist, aber heute werden die Handlungen der Befehlshaber dieses Krieges verurteilt.
Quelle:
A Critique of the Mass Mobilization Strategy, 23. Januar 2026
Anmerkungen: Dieser Beitrag ist ein Repost einer Übersetzung eines persischsprachigen Tweets von Daikatuo. Diese Kritik wird von post-linken Anarchisten auf der Grundlage ihrer Erfahrungen in anderen sozialen Bewegungen geäußert.
Übersetzung: Thomas Trueten, mit Dank an
G.R.K. für die Information.
Persisches Original:
از دایرکت، از ایران. «نقد استراتژی میدان میلیونی در ادبیات جنبشهای اجتماعی، استراتژی میدان میلیونی اصطلاحا به خانوادهای از راهبردها اطلاق میشود که بر تجمع عظیم، حضور فیزیکی انبوه و فشار نمادین-مادی جمعیت برای فروپاشی نظم سیاسی متکیاند. در این استراتژی انباشت جمعیت معادل انباشت قدرت دانسته میشود و گمان بر این است که نیروی سرکوب در برابر تودهی بسیار بزرگ مردم ناتوان یا مردد میشود. اما امروزه این پیشفرضها محل نقدهای جدی هستند. قابل انکار نیست که انبوه جمعیت میتواند کارکردی نمادین در افزایش روحیهی معترضان داشته باشد، اما جمعیت زیاد لزوما به قدرت بیشتر منجر نمیشود. قدرت سیاسی نیازمند سازمان و ساختار، تاکتیک و استراتژیپردازی مؤثر و منعطف است؛ در حالی که با جمعیتِ زیاد نمیتوان مانور داد و شرایط محیطی میتوانند تأثيرات غیرمنتظره و غیرقابل کنترلی روی جمعیت داشته باشد. از آنجا که این تاکتیک با نظم حداقلی و با تکیه بر عدد افراد و احساسات و افکار جمعی کار میکند، حتی اختلالهای کوچک (اطلاعاتی، ارتباطی، جسمی-روانی،...) میتوانند اثر آبشاری ایجاد کنند، انسجام را بشکنند و در نهایت کل تاکتیک را از کار بیاندازند. و از طرف دیگر، تعدادِ زیادِ افراد غالبا هدف مشترک دقیق، تصور یکسان از حرکت بعدی و سطح ریسکپذیری یکسان ندارند و در لحظهی بحران، این ناهمگنی به سردرگمی و واگرایی منجر میشود. از منظر استراتژیک، یک نیروی مؤثر باید بتواند جهت عوض کند، متوقف شود و به موقع پیشروی و عقبنشینی کند. اما جمعیت میلیونی فرمانپذیری ناهمگن دارد، انتقال تصمیم در آن کند است، واکنشهای احساسی در آن تقویت میشود و در نتیجه، این راهبرد انعطافپذیری پایینی دارد و بیشتر یکبارمصرف است. اساسا این راهبرد روی یک لحظهی اوج حساب میکند و گمان میکند اگر یکبار خیابان پر شود، همهچیز تغییر میکند، اما از آنجا که این استراتژی به یک بازهی زمانی خاص وابسته است، قابل تکرار نامحدود نیست (اثر شوک آن با تکرار کاهش مییابد) و تحمل کشدار شدن را ندارد چرا که هربار بسیج مردم سختتر از قبل میشود، در صورت تعویق یا توقف، به سرعت افول میکند. در عمل اگر آن لحظهی اوج به نتیجه نرسد، فرسایش روانی و آسیب جانی شدیدی ایجاد میشود چرا که هزینهی شکست یک میدان میلیونی، از شکست اعتراضات کوچکتر بسیار بیشتر است و میتواند به تخلیهی توان کنش جمعی منجر شود. و تمام اینها در حالی است که حکومتهای امروزی بنابر تجربهی انقلابها و جنبشهای کلاسیک برای کنترل آن لحظهی خاص آماده شدهاند. پیشفرض نادرست دیگر در رابطه با لحظهی اوج این است که گمان میشود نیروهای سرکوب در مواجهه با انبوه جمعیت متوجه خواست اکثریت شده و به صفوف مردم میپیوندند. اما نیروهای سرکوب، خصوصا در کشور ما که دیگر همهچیز در آن واضح و شفاف است، کاملا بر خواست اکثریت مردم واقف هستند و لازم نیست آن را علنا در خیابان ببینند تا باور کنند. مردم ما نمیتوانند به این نظامیان مفتخور و بیکفایت که از حداقلهای انسانی اندیشه و احساس بیبهرهاند، وعدهای بدهند که از منافع فعلیشان پیشی بگیرد. بنابراین تحت هیچ شرایطی به این نتیجهگیری نخواهند رسید که همراهی با مردم، به نفع آنها خواهد بود. اغلب آنها نیز دستشان به خون مردم آلوده است و راه برگشتی برای خود نمیبینند. در واقع دشمن اصلی مردم ما، خود نظامیها هستند و باید برای شکست خود آنها برنامهریزی، سازمانیابی و تلاش کرد. ما نمیتوانیم از نظامیها برای پایین کشیدن سیاستمداران کمک بخواهیم، چرا که اساسا خود طبقهی نظامیان شبیه به یک گنگ مافیایی-امنیتی کل قدرت سیاسی و اقتصادی را در دست دارد. همچنین باید توجه داشت تمرکز جمعیت ریسک تلفات انسانی را بالا میبرد، خصوصا زمانی که با حکومتی مواجه هستیم که هیچ ابایی از کشتار جمعی ندارد. در چنین شرایطی دعوت به میدان میلیونی یعنی تصمیمگیری دربارهی جان و امنیت انبوهی از افراد، بدون امکان کنترل کامل پیامدها. در این استراتژی افراد به جِرم جمعیت و عدد فروکاسته میشوند، از این منظر میتوان استراتژی جمعیت میلیونی را معادل استراتژی جنگی منسوخ و غیراخلاقی «موج انسانی» دانست که با بیارزش دانستن جان انسانها، از آنها استفادهی ابزاری میکند. شایان ذکر است حضور داوطلبانه و مشتاقانهی افراد در پیشبرد این استراتژی، بار اخلاقی آن را کاهش نمیدهد، همانطور که در جنگ ایران و عراق، مردم ایران ظاهرا با میل و رغبت به میدان میرفتند اما امروزه عملکرد فرماندهان آن جنگ، محکوم میشود. (ادامه دارد)
